• جستجو

 

  • نشر بلخ

شاهنامه ويرايش استاد فريدون جنيدي


علی رضا حیدری

 شاهنامه فردوسى در هنگامی نوشته شده است، که فرهنگ دراز آهنگ ایران از دو سوی غرب و شرق آماج حملات تاتار و تازی بود، و از هر سوی آتش ستم انیرانیان، ایران گرامی را فرا گرفته بود. ضرورت بازخوانی و حفظ روایات ملی باز مانده از دوران با شکوه ایران باستان، از همان قرن اولی که ایران فتح شد، در آثار مترجمان ایرانیِ تازی نویس، و اعضای جنبش فرهنگیِ شعوبیه، کاملا قابل مشاهده است. شاهنامه نیاز زمان ایرانی در هزاره ای است که از زمان فردوسی پشت سر گذاشته ایم.  
فردوسی با سرایش شاهنامه به جهانیان نشان داد که ایرانی، عجم(کور و کر و گنگ و بی سواد) و بربر(وحشی و بی فرهنگ) نیست. نشان داد که راه یکی است و آن راستی است و در پهنه زبان فارسی شاهکاری را به نظم کشید که جدا از ارزش های تاریخی، جغرافیایی، باستانشناختی و زبانشناختی، در اوج زیبایی های ادبی و استواری زبان قرار دارد، تا جایی که وی را خداوند سخن نامیدند، و شاهنامه اش را شاه ِ نامه های نوشته شده به دست بشر دانستند. شاهنامه استاد جنیدی
در طول این هزار سال که شاهنامه فردوسی آن را پشت سر گذاشته است، این اثر گرامی بیشتر از هر نامه ای، تحت تأثیر غرض ورزی های ارباب قدرت(مزدوران دربار غزنوی)، جهل کاتبان، و تحریف ناسخان قرار گرفته، تا جایی که هنوز، شاهنامه پژوهان بزرگ، معتقدند که در زمینه تصحیح متنی منقّح از شاهنامه، قدم های آغازین برداشته شده است. در حدود دو سده پیش این متن بسیار آشفته تر از آن بود که بتوان در باره اش تحقیق و پژوهشی نسبتا دقیق انجام داد. به همت ژول مول فرانسوی، نسخه ای در پاریس به چاپ رسید که تقریبا آغازِ راه پژوهشهای جدی در زمینه تصحیح نسبتا دقیق شاهنامه به شمار می رود. مهمترین کار پس از این تصحیح، کار بزرگ ویراستاران شاهنامه چاپ مسکو است، که با چاپ بر مبنای اَقدَمِ نسخ موجود(نسخه لندن مورخ 675 ه.ق) و چاپ چند نسخه بدل در زیر نویس متن و اعتنا به شاهنامه بنداری اصفهانی(ترجمه ای عربی از شاهنامه فردوسی در سال 620 ه.ق) در تصحیح انتقادی و مقابله توصیفی شاهنامه ، پیشگام گشتند، که دکترجلال خالقی مطلق با ادامه راه آنان، و بهره گیری از 15 نسخه که از دل 50 نسخه خطی بر آمده( از جمله نسخه کهن شاهنامه فلورانس- نوشته شده به سال 614ه. ق- که تا کنون، کهن ترین نسخه خطی ناقص شاهنامه در جهان است) با استفاده از قاعده هایی چون ضبط دشوارتر بهتر و درستتر است، کار بزرگشان را به ایرانیان پیشکش کردند، و در پایان استاد فریدون جنیدی، شاهنامه پژوه و استاد فرهنگ و زبانهای ایرانی پس از نگارش و چاپ نخستین خود آموز خط و زبان پهلوی به زبان فارسی( نامه پهلوانی)، نخستین تفسیر شاهنامه بر پایه اوستا، متون پهلوی و دیگر گفتار های ایرانی(زندگی و مهاجرت آریاییان بربنیاد گفتار های ایرانی) و نگارش کتابها و مقالات متعدد در زمینه ایرانشناسی( مخصوصا پژوهش های شاهنامه شناختی)، در طی پژوهشی سی ساله، بر پایه دیدگاهای تجویزی، که توصیف به حدّ بلوغ رسیده (یعنی مقابله نسخ) را منبع کار خود قرار داده بود، شاهنامه ویراسته خود را چاپ کردند
نسخه منقّح شاهنامه، نسبت به نسخ تحریف شده آن( که پر از اغلاط مشهود و فاحش زبانی، سبکی، و مفهومی است، و گاه با سخنانی کاملا واژگون، سیر منطقی داستان از هم می پاشد و بعضا دارای غلو های ناسازگار با سبک فردوسی است، و دارای آشفتگی های تاریخی و جغرافیاییِ بسیار و دیگر نادرستی ها  و سستی های بدور از فردوسی است) کار پِژوهشگر را آسان می کند که با دست یافتن به اطلاعاتی نسبتا دقیق، شاید بتواند به فهمی نسبی از بلاغت ساختار های نحوی، و بلاغت زیبایی شناختی سخن فردوسی و شاهنامه و دیگر موارد مربوط به این نامه گرامی، دست یابد. چرا که به کمک نسخ موجود که کهنترین نسخه کامل آنها تقریبا300 سال با زمان پایان سرایش شاهنامه فردوسی فاصله دارد، درک و توصیف کاملا دقیق شاهنامه فردوسی و اندیشه های استاد توس، نا ممکن است.
شاهنامه فردوسى، ويرايش «فريدون جنيدى»، مجموعه‌اى در6 دفتر است که يک دفتر آن، پيشگفتار بر ويرايش شاهنامه فردوسى(در 478 صفحه در قطع رحلی) و 5 دفتر ديگر(در قطع رحلی)، متن شاهنامه ويراسته فريدون جنيدی است که با بهره‌گيری از 27 سنجه (معيار) به ويرايش شاهنامه پرداخته اند.
 ویراستار ابیاتی که به نظرش الحاقی بوده، از متن شاهنامه حذف نکرده و تنها ابیات الحاقی با قلم ریز و ایرانیک از ابیات اصیل جدا شده اند. در پانويس هر صفحه از اين 5 دفتر، دلایل ويراستار بر افزودگی(الحاقی بودن) هر بيت، نوشته شده و توضيح درباره ابيات اصيلی که پيراسته و آراسته شده‌اند و يا نياز به گزارش بيشتر (برای خواننده) دارد، در زير‌نويس صفحه مربوط به آن ابيات ثبت شده است. روش ويراستار، روشی نو و به تعبيری «ويرايشی ايرانی» است که از ديدگاه علم تصحيح متون، می‌توان آن را «تصحيح التقاطی» دانست. ويراستار با روش‌های ذوقی (استحسانی)، محتوایی، انتقادی و قياسی هم به کلّی بيگانه نبوده و در برخی موارد (افزون بر سنجه‌های ويژه‌شان برای ويرايش شاهنامه) با بهره‌گيری از سنجه‌های روش‌های مذکور به ويرايش شاهنامه پرداخته است.
اين ويرايش از سوی نشر «بلخ» (وابسته به بنياد نيشابور) چاپ و برای نخستين بار در سال 1387 در تيراژ 3200 نسخه عرضه شد. لازم به ذکر است که اين چاپ از شاهنامه تاکنون تازه‌ترين و آخرين ويرايشى است که در جهان به چاپ رسيده و همزمان با نخستين هزاره شاهنامه فردوسی در ارديبهشت 1388 در دسترس عموم قرار گرفت. علاقه‌مندان به شاهنامه با مراجعه به دفتر نشر بلخ (واقع در تهران، بولوار کشاورز، روبروی پارک لاله، کنار هتل بولوار، خيابان جلاليه، شماره 4، سازمان پژوهش فرهنگ ايران- بنياد نيشابور) يا با تماس با دفتر اين نشر (به شماره تلفن88962784) می توانند برای تهيه اين ويرايش تازه از شاهنامه اقدام کنند. اميد است که با چاپ اين شاهنامه گامی بلندتر برای دريافت و آشنايی بيشتر و بهتر ايرانيان با کارنامه فرهنگ و خردشان برداشته شود. ایدون باد.

دیباچه‌ و فهرست مجموعه‌ی شش جلدی شاهنامه‌ی ویراسته‌ی فریدون جنیدی را می‌توانید‌ از اینجا دریافت کنید.



Index was outside the bounds of the array.
  • بنیاد نیشابور