• جستجو

 

  • نشر بلخ
  • آموزش | پارسی باستان

آشنايي با دوره‌هاي آموزشي
خط و زبان پارسي باستان در بنیاد نيشابور

يادگيري زبان پهلوي دروازه اي است به  سوي یادگيري ديگر زبانهاي باستاني ايران ....
اين جمله اي است که از استاد جنيدي در آغاز دوره هاي پهلوي خواني مي توان شنيد. تنها با شنيدن اين جمله، روند آموزش و دوره هاي آموزشي بنياد نيشابور را  مي توان حدس زد. اين روند با آموزش  زبان پهلوي آغاز مي‌شود و پس از اينکه دانشجو دست کم يک سال در کلاسهاي آموزشي پهلوي خواني شرکت کند و پهلوي بياموزد، اجازه خواهد يافت که در دوره‌هاي آموزشي ديگر بنياد از جمله : دوره هاي سنگ نبشته خواني و آموزش خط و زبان فارسي باستان  شرکت کند و به فراگيري ديگر زبانهاي ايراني به پردازد. در اين جا با دوره‌هاي آموزشي فارسي باستان در بنياد نيشابور آشنا مي‌شويم.
 تا کنون 4 دورۀ آموزشي فارسي باستان در بنياد نيشابور برپا شده است که دورۀ نخست آن در سال 1383 با آموزگاري خانم دکتر سالومه غلامي  و دو دورۀ بعدي در سال 1391 به آموزگاري خانم مينا صالحي برگزار شده است و نيز در سال جاري (1392) دورۀ چهارم آموزش فارسي باستان با آموزگاري آقاي عليرضا حيدري برگزار شد. در ادامه شرحي از چگونگي کلاسهاي آموزشي خانم صالحي و برنامۀ آموزشي آقاي حيدري  ارائه مي‌شود :

زمان : تابستان 1391 روزهاي دوشنبه، 3:30-4:30  .  مدت : 12جلسه .  آموزگار : مينا صالحي
 در نيمۀ نخست اين دوره دانشجويان ابتدا با تاريخچه اي از زبانهاي ايراني و سپس با الفبا و خط فارسي باستان آشنا شدند و يادگيري خود را در خواندن نوشته هاي فارسي باستان،  با روخواني  کتيبه‌هاي کوچک از جمله سنگنوشته‌ی يک سطريDpc ، مهر سلطنتي داريوش و کتيبۀ 6 سطري تَچَر آغاز کردند. از جلسۀ ششم آموزش دستور زبان آغاز شد بدين ترتيب که : در جلسه‌ی ششم و هفتم صرف اسم، ضمير و آشنايي با ساختار جمله در فارسي باستان آموزش داده شد و در جلسۀ ديگر تنها صرف فعل ( زمان، باب، وجه  و  . . .)
در حين آموزش دستور زبان، روخواني از کتيبه‌ها نيز فراموش نشد. بخشي از کتيبه بيستون براي روخواني و براي آموزش نکات دستوري، برگزيده شد. دانشجويان پس از خواندن هر کلمه حالت دستوري آن کلمه و توضيحات مربوطه را به صورت پرسش و پاسخ که بين آموزگار و دانشجو بود، بيان مي کردند. اين روند تا پايان دوره ادامه يافت.
در طي اين دورۀ آموزشي آموزگار، به فراخور زمان و سطح آموزشي کلاس دانشجويان را با دانشهاي وابسته به اين درس از جمله واج شناسي تاريخي و ريشه شناسي و ... آشنا کرده و براي هر واژه در صورت نياز و با توجه به موارد فوق الذکر برابرهاي اوستايي، سنسکريت و ريشۀ فرضي بازسازي شدۀ آن واژۀ به خصوص را در زبان مادر (آريايي) ارائه کرد.
در پايان هر نشست دانشجويان پرسشهاي خود را از مطالب آموخته شده با آموزگار در ميان مي‌گذاشتند و پاسخهاي خود را مي‌يافتند.


زمان : زمستان 1391 روزهاي پنجشنبه،  ساعت 3-5.  مدت: 8 جلسه.  آموزگار مينا صالحي
در اين دوره هدف اصلي آموزش الفبا و خط فارسي باستان بود و دستور زبان در سطحي بسيار محدود (تنها صرف اسم) آموزش داده شد. دانشجويان پس از آشنايي با الفبا و روخواني از روي کتيبه هاي کوچکDpc ، مهر سلطنتي داريوش و کتيبۀ تچر که 2 نشست نخست از 8 نشست را تشکيل مي داد، آغاز به خواندن کتيبۀ Xph (کتيبۀ خشايارشا پیدا شده در تخت جمشيد معروف به سنگنوaشتۀ ديوان) کردند. در واقع6 نشست پاياني تنها به خواندن اين کتيبه و بررسي زباني و تاريخي اين کتيبه اختصاص داشت. در اين دوره نيز بنابر سطح کلاس و زمان کلاس آموزگار به ارائۀ توضيحاتي دربارۀ دانشهاي وابسته به اين درس مانند واج شناسي تاريخي، ريشه شناسي و تاريخچه اي از زبانهاي ايراني و .... پرداخت.
15دقيقۀ نخست و پاياني هر جلسه به پرسشهاي دانشجويان اختصاص داشت.


زمان: بهار 1392 ، پنجشنبه، ساعت 3-5.  مدت : 12جلسه.  آموزگار : علي‌رضا حيدري

برنامه کلي و اصلي کلاسهاي آموزش خط و زبان فارسي باستانِ آقاي عليرضا حيدري بدين شرح است:
 آشنايي مقدماتي با تاريخچه زبان و خط ميخي فارسي باستان، آموزش الفبا، خواندن کلمات و عبارات کوتاه و سپس چند کتيبه و اينکه دانشجو بتواند متن چاپي هر کتيبه اي را به خط ميخي فارسي باستان بخواند، حرف نويسي و آوانويسي کند.
در اين دورۀ آموزشي ابداً به ريشه شناسي و مسائل دستوري پرداخته نشد؛ و تنها با ارائه برابرهاي اوستايي، سنسکريت، برخي زبانهاي ايراني ميانه و فارسي دري واژگان، دانشجو سير تطور آوايي، دستوري و معنايي واژگان را مختصراً آموخت و با ترجمه تحت اللفظ واژگان، جملات و کتيبه ها از سوي آموزگار، شاگردان به صورت غيرمستقيم متوجه ‌شوند که واژه حدوداً از چه مقوله‌اي است و نقش آن چيست.
اما اينکه چرا در اين دوره دستور زبان درس داده نشد؟ انگيزه‌ي آن را آقاي حيدري بدين گونه توضيح داده اند :
«ماهيت آموزش زبانهاي باستاني که تطور يافته اند و زبانور آن اکنون موجود نيست به نگاه آموزگار و روشي که براي آموزش برگزيده وابسته است. آموزش زبان فارسي باستان از گروه زبانهاي ايراني باستان، نيازمند روشي است که با نگرش به اعضاي آن، به هدف و خواستشان نزديک باشد. اکنون که از منظر امکان سنجي، شرايط برگزاري دوره هاي آواشناسي، واجشناسي، واجشناسي تاريخي، صرف، نحو، زبانشناسي تاريخي تطبيقي، تطور زبانهاي آريايي و ايراني و دستور تاريخي زبان فارسي موجود نيست، و نيز گوناگون بودن سطح مدرک دانشجويان در موسسات غير دانشگاهي، پس بايد به عام ترين هدف آموزش زبانهاي باستاني (ياد دادن الفبا و تمرين قرائت متون) پرداخت، تا رضايت نسبي شرکت کنندگان برآورده شود و آموزگار بتواند سطح دانشجويان را ارتقاء دهد و نيز آنان پيشرفت خود را ببينند.»

  • بنیاد نیشابور